Bệnh hắc lào: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và điều trị

Bệnh hắc lào (lác đồng tiền) là tình trạng viêm da do nấm dermatophytes (nấm sợi). Bệnh điển hình với sự xuất hiện của các đốm tròn như đồng xu, viền có mụn nước nhỏ, chính giữa bong vảy nhẹ kèm theo ngứa ngáy. Đa phần các trường hợp lác đồng tiền đều thuyên giảm nhanh nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách, kịp thời. 

hắc lào là bệnh gì
Hình ảnh của bệnh hắc lào (lác đồng tiền)

Hắc lào là bệnh gì?

Hắc lào (Ringworm) là một loại nấm da (viêm da do nấm) phổ biến ở nước ta, bệnh có thể gặp ở cả trẻ nhỏ và người lớn. Hắc lào còn được biết đến với tên gọi là lác, lác đồng tiền. Nguyên nhân gây ra bệnh lý này do nhiễm chủng nấm dermatophytes, trong đó thường gặp nhất là Epidermophyton, Microsporum và Trichophyton. Chủng nấm dermatophytes có đặc tính ưa keratin và có khả năng sinh sống trên lớp sừng của da, móng và tóc.

Hắc lào và các bệnh viêm da do nấm thường phát triển mạnh ở những quốc gia có khí hậu nhiệt đới với thời tiết nóng ẩm quanh năm. Do đó, nước ta là một trong những quốc gia có tỷ lệ người bị hắc lào cao hàng đầu thế giới. Vì có khả năng lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp nên hắc lào dễ bùng phát thành dịch – nhất là ở những địa phương có mật độ dân số cao, điều kiện sống thấp và môi trường ô nhiễm.

Hắc lào là bệnh da liễu có biểu hiện lâm sàng tương đối đa dạng, phụ thuộc nhiều vào vị trí nhiễm nấm. Bệnh được gọi tên theo từng vị trí mà tổn thương xuất hiện như nấm bẹn, nấm da đầu, nấm chân, nấm thân, nấm móng,…

Thực tế, hắc lào là một dạng tổn thương da nông nên có thể kiểm soát thông qua sử dụng thuốc. Tuy nhiên nếu chủ quan, bệnh có thể tiến triển mãn tính, tái phát thường xuyên, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Nguyên nhân gây bệnh hắc lào

Như đã đề cập, hắc lào là một dạng viêm da nông do chủng nấm dermatophytes (nấm sợi) gây ra. Tuy nhiên, vi nấm thường chỉ phát triển khi có những điều kiện thuận lợi như nhiệt độ nóng ẩm, hệ miễn dịch kém,… Thực tế cũng cho thấy, hắc lào và các bệnh nấm da chủ yếu khởi phát vào mùa hè, đồng thời có khả năng tiến triển mãn tính và tái phát nhiều lần ở những đối tượng có chức năng đề kháng kém (người nhiễm HIV, người bị tiểu đường).

Dưới đây là một số nguyên nhân và yếu tố thuận lợi gây bệnh hắc lào:

1. Nguyên nhân trực tiếp

Nguyên nhân trực tiếp gây ra hắc lào là do các loại nấm thuộc chủng dermatophytes (nấm sợi) như Microsporum, Trichophyton và Epidermophyton. Nấm sợi ưa chất keratin nên có khả năng sinh sống ở da, tóc, lông (râu) và móng.

Hình ảnh bệnh hắc lào
Nấm sợi dermatophytes là tác nhân trực tiếp gây ra bệnh hắc lào

Các loại vi nấm thuộc chủng dermatophytes có khả năng lây nhiễm cao, có thể lây từ người sang người, động vật sang người hoặc lây từ môi trường sống (đất) sang người nhưng ít gặp hơn. Vì có khả năng lây nhiễm nên hắc lào và các bệnh nấm da đều có thể bùng phát thành dịch nếu không có các biện pháp phòng ngừa.

2. Yếu tố thuận lợi

Nguy cơ mắc bệnh hắc lào tăng lên đáng kể khi có những điều kiện thuận lợi như:

nguyên nhân bị bệnh hắc lào
Lạm dụng xà phòng quá mức có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hắc lào
  • Tăng tiết mồ hôi: Thống kê cho thấy, hắc lào và các bệnh nấm da thường ảnh hưởng đến những vùng da bài tiết nhiều mồ hôi và ẩm ướt như da đầu, mặt, vùng da dưới cánh tay, các kẽ ngón, ngực, bẹn,… Nguyên nhân là do mồ hôi tăng tiết quá mức tạo điều kiện ẩm ướt, kích thích sự phát triển của các loại nấm men và nấm sợi.
  • Vệ sinh cá nhân kém: Vệ sinh cá nhân kém là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm da do nấm. Bởi đây là điều kiện để bụi bẩn, bã nhờn, da chết tích tụ trên da, tạo môi trường thuận lợi để chủng nấm dermatophytes phát triển mạnh.
  • Thời tiết nóng ẩm: Thời tiết nóng ẩm từ 27 – 35 độ C được chứng minh có khả năng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nấm da như hắc lào, lang ben,… Nguyên nhân là do thời tiết nóng kích thích da tiết nhiều mồ hôi và bã nhờn hơn so với bình thường.
  • Lạm dụng xà phòng : Ít ai biết rằng, nguy cơ mắc bệnh hắc lào tăng lên đáng kể nếu lạm dụng xà phòng quá mức. Thông thường, các loại xà phòng đều độ pH kiềm (từ 6 trở lên). Lạm dụng xà phòng quá mức khiến độ pH cân bằng của da bị phá vỡ (độ pH sinh lý dao động từ 5 – 6). Khi đạt độ pH từ 6.9 – 7.2, chủng nấm sợi dermatophytes rất dễ phát triển và gây viêm lớp nông của da.
  • Giảm sức đề kháng : Cơ thể có khả năng tiêu diệt một số loại vi khuẩn và nấm gây hại cho da. Tuy nhiên khi sức đề kháng suy giảm, nấm sợi dermatophytes có thể phát triển ồ ạt dẫn đến bệnh hắc lào. Thực tế cũng cho thấy, hắc lào thường gặp ở người bị rối loạn nội tiết, dùng kháng sinh dài ngày, suy nhược hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch. Các yếu tố này đều ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thể và tạo điều kiện cho nấm dermatophytes phát triển.

Các dấu hiệu nhận biết bệnh hắc lào

Hắc lào là bệnh nấm da có triệu chứng khá đa dạng, phụ thuộc vào vị trí xuất hiện tổn thương. Thống kê cho thấy, đa phần các trường hợp bị hắc lào đều xuất hiện thương tổn ở vùng kín và những vùng da có các nếp gấp lớn như kẽ mông, kẽ bạn 2 bên và quanh thắt lưng. Ngoài ra, hắc lào cũng có thể ảnh hưởng đến móng và da đầu, râu (lông) nhưng tỷ lệ ít gặp hơn.

nguyên nhân bị bệnh hắc lào
Hắc lào có thể ảnh hưởng đến vùng da thông thường, da đầu, râu (lông) và móng 

Nếu xảy ra ở da, hắc lào có những dấu hiệu điển hình như :

  • Da xuất hiện các đám tròn màu đỏ như hình đồng xu, viền nổi cộm có mụn nước và ranh giới rõ so với những vùng da xung quanh
  • Ở giữa tổn thương có đám vảy trắng bong nhẹ
  • Theo thời gian, đám tổn thương do hắc lào có xu hướng lan rộng
  • Thậm chí, một số đám còn liên kết với nhau tạo thành hình đa cung
  • Tổn thương da do hắc lào thường gây ngứa – nhất là khi cơ thể nóng và tiết nhiều mồ hôi

Nếu không chăm sóc và điều trị đúng cách, tổn thương da có thể bị nhiễm khuẩn thứ phát hoặc thậm chí là chàm hóa nếu chà xát, gãi cào thường xuyên.

Ngoài ra, hắc lào cũng có thể ảnh hưởng đến móng tay, móng chân, da đầu và râu. Trong trường hợp này, bệnh còn gây ra một số triệu chứng như :

  • Da đầu hoặc vùng râu bị đỏ ửng kèm theo ngứa ngáy
  • Trường hợp nhiễm trùng sâu có thể khiến râu, tóc bị rụng và để lại sẹo
  • Quan sát móng nhận thấy móng dày, có màu trắng đục hoặc vàng nhạt, giòn và dễ gãy (trường hợp này được gọi là bệnh nấm móng)

Bệnh hắc lào có nguy hiểm không?

Hắc lào là bệnh da do nấm khá phổ biến, có thể gặp ở trẻ nhỏ và người trưởng thành. Bệnh có tính chất lành tính, chủ yếu gây tổn thương lớp sừng của da và hoàn toàn không ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên nếu không điều trị sớm, lác đồng tiền có thể tiến triển mãn tính và tái phát nhiều lần. Hơn nữa để lâu dài, nấm sợi dermatophytes còn có khả năng lây sang cho những người khỏe mạnh.

nguyên nhân bị bệnh hắc lào
Hắc lào gây ảnh hưởng nhiều đến ngoại hình và chất lượng cuộc sống

Ngoài ra, nấm hắc lào còn có thể gây ra một số biến chứng khác như:

  • Nấm da nhiễm khuẩn (viêm da nhiễm khuẩn thứ phát): Viêm da nhiễm khuẩn thứ phát là tình trạng tổn thương do hắc lào gây ra bị bội nhiễm vi khuẩn – thường là tụ cầu vàng. Tình trạng này thường xảy ra do vệ sinh kém, ma sát và gãi cào da liên tục. Nấm da nhiễm khuẩn đặc trưng bởi tình trạng đám tổn thương xuất hiện các mụn mủ và sưng đỏ hơn bình thường.
  • Eczema (chàm hóa) : Tổn thương da do hắc lào có thể bị chàm hóa do gãi cào, ma sát và chà xát thường xuyên. Hiện tượng chàm hóa có các biểu hiện điển hình như da trợt loét, chảy dịch, phù nề và viêm đỏ.
  • Hắc lào/ nấm da mãn tính : Nếu không điều trị sớm, hắc lào có thể chuyển biến mãn tính với triệu chứng điển hình là tổn thương da sẫm màu, giới hạn không rõ rệt. Trường hợp này rất khó điều trị và chẩn đoán vì triệu chứng kém điển hình, thậm chí xét nghiệm nấm có thể cho kết quả âm tính. Do đó, chủ động thăm khám và điều trị sớm hắc lào là vấn đề hết sức cần thiết.

Ngoài ra, bệnh hắc lào còn ảnh hưởng đến ngoại hình và tâm lý của bệnh nhân – đặc biệt là với trẻ lớn và người trưởng thành. Bệnh lý này còn gây ngứa ngáy nhiều, ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt, học tập và hiệu suất lao động.

Chẩn đoán bệnh hắc lào

Khi nhiễm nấm dermatophytes, cơ thể sản sinh kháng nguyên đa giá (thông thường là kháng nguyên đơn giá). Do đó, xét nghiệm máu gần như không có giá trị trong chẩn đoán bệnh hắc lào. Để chẩn đoán bệnh lý này, bác sĩ sẽ dựa vào 2 kỹ thuật chính :

  • Thăm khám lâm sàng
  • Soi tươi KOH

Trong trường hợp bội nhiễm vi khuẩn nặng, bác sĩ có thể yêu cầu nuôi cấy bệnh phẩm để xác định chủng vi khuẩn gây nhiễm trùng và lên kháng sinh đồ phù hợp. Trong một số trường hợp, bệnh nhân bị hắc lào mãn tính cũng có thể cho kết quả âm tính khi xét nghiệm nấm. Do đó, bác sĩ cần phải chẩn đoán phân biệt với một số bệnh lý có triệu chứng tương tự như :

  • Bệnh phong (phong củ/ phong hủi)
  • Vảy phấn hồng Gibert
  • Bệnh vảy nến (đặc biệt là vảy nến thể đồng tiền)

Các phương pháp điều trị bệnh hắc lào

Vì có khả năng lây nhiễm nên điều trị hắc lào cần phải được thực hiện ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường. Hơn nữa, chủng nấm dermatophytes còn có khả năng tái nhiễm cao. Do đó khi điều trị, cần dùng đúng thuốc và sử dụng đủ tần suất, thời gian được chỉ định.

1. Điều trị tại chỗ

Sử dụng thuốc tại chỗ là lựa chọn ưu tiên khi điều trị hắc lào và các bệnh nấm da khác. Phương pháp này sử dụng các loại thuốc bôi có đặc tính bạt sừng, kháng nấm và chống viêm để làm giảm triệu chứng, đồng thời ngăn chặn sự phát triển và lây lan của nấm sợi.

cách trị bệnh hắc lào
Sử dụng thuốc bôi là phương pháp điều trị hắc lào được áp dụng phổ biến nhất

Các loại thuốc tại chỗ thường được sử dụng trong điều trị bệnh hắc lào :

  • Dung dịch BSI 1-3%: Dung dịch BSI 1-3% chứa công thức kết hợp giữa 3 hoạt chất, bao gồm Iod (khả năng khử trùng vết thương), Acid benzoic (sát trùng tại chỗ, giảm đau) và Acid salicylic (bạt sừng và ngăn chặn sự phát triển của nấm sợi). Thuốc được đánh giá cao về hiệu quả điều trị các bệnh nấm da như lang ben, hắc lào.
  • Dung dịch ASA 1-2%: Dung dịch ASA chứa thành phần chính là Acetylsalicylic acid và Ethanol 96%. Thuốc có tác dụng khử trùng, diệt nấm và làm bong lớp sừng (keratin). Từ đó làm chậm sự phát triển của các loại nấm men và nấm sợi. Loại thuốc này được sử dụng trực tiếp lên vùng da tổn thương với tần suất 2 – 3 lần/ ngày.
  • Kem bôi chứa hoạt chất kháng nấm: Đối với những trường hợp hắc lào không có đáp ứng với các dung dịch trên, bác sĩ có thể kê các loại thuốc bôi chứa hoạt chất kháng nấm như Ketoconazole, Clotrimazole, Itraconazole,… Khi sử dụng các loại thuốc kháng nấm, cần dùng đều đặn trong thời gian được chỉ định (thường từ 4 – 6 tuần) để ngăn ngừa hiện tượng tái nhiễm.
  • Kháng sinh dạng bôi: Trường hợp tổn thương da có nguy cơ nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định các loại kháng sinh dạng bôi. Hiện nay, có rất nhiều chế phẩm dạng bôi chứa công thức kết hợp giữa hoạt chất kháng nấm, kháng khuẩn và acid salicylic. Với công thức kết hợp giữa 3 thành phần này, tổn thương da do hắc lào có thể được kiểm soát chỉ sau vài tuần sử dụng.

Một số lưu ý khi dùng thuốc trị bệnh hắc lào:

  • Cần dùng thuốc đều đặn theo đúng phác đồ của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã thuyên giảm hoàn toàn
  • Tránh tình trạng cạo vảy bong trước khi thoa thuốc. Tình trạng này rất dễ gây dị ứng và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát
  • Trong thời gian dùng thuốc, nên hạn chế mặc quần áo có chất liệu sợi vải nhân tạo và trang phục chật, bó sát vì có thể làm tăng lượng thuốc được hấp thu toàn thân.

Hiện nay, nhiều người tự ý điều trị bằng các nguyên liệu tự nhiên như tỏi, mật ong, giấm táo,… Tuy nhiên, các phương pháp này chỉ có tác dụng hỗ trợ. Nếu phụ thuộc hoàn toàn, nấm sợi có thể phát triển mạnh và gây ra hắc lào mãn tính.

2. Điều trị toàn thân

Điều trị toàn thân được cân nhắc khi điều trị tại chỗ không mang lại hiệu quả và tổn thương da lây lan trên diện rộng. Tuy nhiên, sử dụng thuốc toàn thân tiềm ẩn nhiều rủi ro nên thường chống chỉ định với phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ em, người già và người có chức năng gan – thận suy giảm.

cách trị bệnh hắc lào
Điều trị toàn thân chỉ được cân nhắc khi hắc lào lan tỏa rộng và không có đáp ứng với điều trị tại chỗ

Các loại thuốc toàn thân được dùng trong điều trị bệnh hắc lào:

  • Kháng nấm đường uống: Các loại thuốc kháng nấm đường uống (Itraconazole, Ketoconazole, Griseofulvin,…) được sử dụng khi hắc lào lan tỏa trên diện rộng và không có đáp ứng với điều trị tại chỗ. Tuy nhiên, nhóm thuốc này gây độc cho gan, thận và tiềm ẩn nhiều rủi ro nên chỉ được sử dụng trong những trường hợp cần thiết.
  • Thuốc kháng histamine H1 : Các loại thuốc kháng histamin H1 (Clorpheniramin, Loratadin, Cetirizin, Fexofenadin,…) được sử dụng nhằm cải thiện triệu chứng ngứa ngáy do hắc lào gây ra. Thuốc tương đối an toàn ở liều điều trị nhưng cần tránh lạm dụng, nhất là với trẻ em và người cao tuổi.
  • Vitamin tổng hợp : Đối với những trường hợp có hệ miễn dịch suy giảm, bác sĩ có thể chỉ định dùng các loại vitamin tổng hợp để cải thiện chức năng đề kháng. Bên cạnh đó, bệnh nhân nên bổ sung thêm vitamin và khoáng chất thông qua chế độ dinh dưỡng để hỗ trợ quá trình điều trị.

Chăm sóc và phòng ngừa bệnh hắc lào tái phát

Hắc lào và các bệnh da liễu do nấm đều có nguy cơ tái phát và lây nhiễm cao. Do đó song song với các biện pháp điều trị, bệnh nhân cần kết hợp với chế độ chăm sóc để kiểm soát bệnh và hạn chế tối đa nguy cơ tái nhiễm.

cách trị bệnh hắc lào
Phòng ngừa hắc lào bằng cách hạn chế tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh (ngựa, chó và mèo)

Các biện pháp chăm sóc và phòng ngừa bệnh hắc lào tái phát:

  • Giữ vệ sinh cơ thể bằng cách tắm 1 – 2 lần/ ngày bằng các sữa tắm có độ pH cân bằng (5 – 6), mặc quần áo rộng rãi, có chất liệu thấm hút tốt để ngăn ngừa tăng tiết mồ hôi quá mức.
  • Cần giặt giũ quần áo bằng xà phòng và nước nóng. Sau đó, lộn mặt trái phơi dưới ánh nắng để tiêu diệt hoàn toàn các loại nấm gây bệnh.
  • Không mặc quần áo chưa khô hẳn và nên tắm rửa, thay quần áo khi cơ thể đổ nhiều mồ hôi.
  • Trong thời gian điều trị, nên tránh tiếp xúc gần gũi với người khác. Ngoài ra, cần hạn chế sử dụng chung quần áo, khăn tắm, mền gối,… Các vật dụng này đều là yếu tố trung gian làm lây nhiễm các chủng nấm gây bệnh lác đồng tiền.
  • Tránh tiếp xúc với các loài động vật có nguy cơ nhiễm nấm sợi gây hắc lào như ngựa, chó, mèo,… Nếu nuôi thú cưng, cần thường xuyên tắm rửa bằng các dung dịch sát trùng và kháng khuẩn.
  • Mặc dù không phổ biến nhưng đã có trường hợp nhiễm nấm dermatophytes từ đất, cây cối,… Vì vậy khi làm vườn, nên mang ủng và bao tay cao su để tránh tiếp xúc với vi nấm và các tác nhân có hại khác.
  • Nên nâng cao sức đề kháng bằng chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh để hỗ trợ quá trình điều trị và phòng ngừa bệnh tái phát.
  • Không lạm dụng xà phòng và các chất tẩy rửa có độ pH kiềm.
  • Ngoài ra, cần thông báo với bác sĩ tiền sử bị hắc lào khi dùng kháng sinh và thuốc ức chế miễn dịch dài ngày để được cân nhắc các phương pháp dự phòng.

Hắc lào là một trong những bệnh viêm da do nấm phổ biến ở nước ta. Dù là bệnh lành tính nhưng hắc lào có thể tiến triển dai dẳng và gây ra nhiều biến chứng nặng nề nếu không có các phương án điều trị kịp thời. Do đó, bệnh nhân cần tích cực thăm khám, điều trị và chủ động phòng ngừa bệnh để bảo vệ sức khỏe của bản thân.

Có thể bạn quan tâm:

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *